I detti e i proverbi di Bisignano, indicati, nel dialetto locale, come i "rittati", sono ancora in uso nei dialoghi bisignanesi e vengono spesso utilizzati anche inconsapevolmente. Essi rappresentano una parte fondamentale delle tradizioni e culture popolari di Bisignano. I "rittati" riflettono l'esperienza di vita, la mentalità e la storia della comunità bisignanese.

Attualmente sono presenti 154 detti o modi di dire in questa pagina.

Clicca sulle immagini sotto per la spiegazione

A capa ghè cumu nu velu i cipùlla.

A chiòviri e a murìri 'un ci vò nenti.

A cumpirènza far'i pirùcchi.

A fìmmina reshtra ccu na troppa i gherva fa na mineshtra.

A gallina a facìmu pàpara.

A gallina ca camina si ricòglia ccù ra vozza chijna.

A gallina ca girìa si ghìnchiar'a vozza.

A gallina si spinna quann'è morta.

A gatta pressarùla ha fattu i figli cicati.

A giugnu jetta i spogli ppi tutt'u munnu.

A grigna ira sira stìpala pir'a matìna.

A iumu cittu 'un jiri a piscari.

A lingua 'un tena l'ossa e rumpa l'ossa.

A mala cumpagnìa fa l’uomu latru.

A matinàta far'a jurnàta.

A pagari e a muriri c'è sempri tìampu.

A paglia vicin'u fùacu 'un ci po stari.

A ttia lupu ti raccummànnu i pìacuri.

A ttia t'a fattu l’uovu u gallu, a mmia manc’a gallina.

A vicchiàia ghè na carogna.

A vigna e l'uartu vùalunu l'uomu mùartu.

Abbunnànza ghè cumu a scarsìenza.

Acqua passata 'un ni macìna mulinu.

Aiu cangiàtu l'ùocchij ppi ra cura.

Aiu fattu na via e rua sirivìzi.

Amaru a chini mora.

Ara squagliàta ira niva si vijunu i strunzi.

Ari cantàri quannu vien'i ru mulinu e no quannu và.

Arrùozzul'u ciucciu ccu tutt'i varrìli.

Aru cavàllu jistimàtu ci lùciar'u pilu.

Attacc'u ciucciu addu vor'u patrunu.

Capìsci isci ppi camìna.

Casa shtritta fìmmina reshtra.

'cchiu scuru ira menzannotti 'un pò binìri.

'cchiu fa e nenti ghè.

Ccù l'acqua e ccù ru fuocu 'un ti fari barùnu.

Chiàcchieri e tabacchèr'i lignu a banca i Napuli 'un s'impìgna.

Chiàngia u giustu ppir'u piccatùru.

Chianu mìerulu c'a via ghè pitrusa.

Chill'abbuttu 'un cririr'aru rijunu.

Chillu ca làssar'a shtrata vecchia ppi ra nova, sa chillu ca lassa e 'un sà chillu ca trova.

Chillu ca pu fari goji unn'aspittàri rumàni.

Chini bella vor'apparìri, guaji e peni addi patìri.

Chini chiànta patàti, coglia patàti.

Chini i spirànza campa rispiràtu mora.

Chini nascia tunnu 'un pò murìri quatràtu.

Chini paga prima tenar'u pisciu fitùsu.

Chini s'assimìa si pija.

Chini si vanta sulu ghè ciucciu i natura

Chini sìmina spini 'un jissa scàuzu.

Chini stari ara spirànza i l'àutri e 'un cucìna, a sira si va curca murmuriànnu.

Chini tard'arriva, mal'allòggia.

Chini tena na mamma, tena na putìga e unn'u sa.

Chini 'un cummànna ara casa sua, 'un pò cummannàri ara casa i l'àutri.

Chini 'un tena brigògna u munnu ghè du sua.

Chini va ccu ru zùoppu s'impara a zuppichiàri.

Ciùcciu vìecchiu e càvulu iurùtu cchiù ci fa e cchiù ghè pirdùtu.

Cosi i notti, vrigògna i jùornu.

Criscia figli e crisci pùarci.

Cum'u mìercuru mmìenz'a simàna.

Cummòglia u criatùru quann'a petra sura.

Fà beni e scòrdati, fà mali e pènsaci.

Far'u fìssa p'un jiri ara guerra.

Fatìca i notti, vrigògna i jùorni.

Fatt'i cazzi tua ca campi cìent'anni.

Fazzu vinìri u tìempu iri ficazzàni.

Figlia i gatta sùrici piglia.

Figli pìcciuli guai pìcciuli, figli granni guai granni.

Ghè nu fùacu i paglia.

Gisù Cristu manna viscùotti a chini 'un tena rìenti.

Guai ccu ra pala e muortu maj.

Guàrdati iru pòveru arricchisciùtu e du riccu 'mpovarùtu.

Ha pijàtu a serr'i giru.

I ciucci vìecchj mùorini intri mani iri fissi.

I guaj ira pignàta i canuscia sulu a cucchijàra ca i riminìja.

I piccàti iri patri i chiàngianu i figli.

I rèbiti si pàgani e i piccàti si chiàngianu.

I sordi fani sordi e i pirùcchi fani pirùcchi.

I sordi fani vinìri a vista ari cicàti.

I tièrmini 'un tìegnini i ricchij e sìentini.

Jìannu virìannu, buttuni cuglìannu.

L'ùocchiu iru patrùnu 'ngrassar'u cavallu.

L'ùominu puntuàlu ghè patrùnu iru portafògliu i l'àutri.

Lavàri a capa aru ciucciu c'appizzi l'acqua e puru u sapùnu.

M'ha fattu fari i stintìna a mazzacòrdi.

Mali 'un fari e pagùra unn'aviri.

Mastr'i gùocchiu, mastr'i finùocchiu.

Matrimòniu aru vicìnu e sangiuvànnu aru luntànu.

Mazzi e panelli fani i figli belli, panelli senza mazzi fani i figli pazzi.

Mìegliu sulu ca mal'accumpagnàtu.

Minta pisci intru panàru.

Mìsc-cati ccu chilli mìegl'i tia e facc'i spisi.

Mpara l'arti e mintèll'i parti.

Na mamma fa ppi cìentu figli e cìentu figli 'un fani ppi na mamma.

Na nucia intra nu saccu 'un ni fa shtrùsciu.

Nissùnu fa nenti ppi nenti.

Nissùnu ti ricia làvati a faccia ca pari cchiù biellu i mia.

Ogni lassàta ghè persa.

Ognunu tirar'a vrascia ari pieri sua.

Paga caru e cònsati mpari.

Passàt'u santu passàt'a festa.

Pija e porta ara casa e dicècci a màmmata ca su ciràsi.

Ppi Santu Martinu ogni vutta ghè fatta vinu.

Pur’a rigina tena bisùognu i ra vicina.

Quannu chiòva e 'un fà zanchi.

Quannu chiòva 'un sicca nenti.

Quannu i mulinàri s'accùcchiani accùartu ara farìna.

Quannu tieni pressa cùrcati.

Quannu u culu trumpittìa, u mìericu passìa.

Quannu u gattu 'un c'è, i sùrici abbàllani.

Quannu u riàvulu t'accarìzza vò l'anima.

Rroba cumùna jèttala aru vallunu.

Rrobba i l'autri currìa larga.

Rùnami furtùna e jèttimi a mmari.

S'a fatica ghera bona, t'a runàvar'u mìericu.

S'ammìria fossa guàllara tutti quanti c'arragàssari.

S'u ciucciu 'unn a fattu a cura a tri anni, 'unn a fà cchiù.

S'u ciucciu 'un ni vò biàfa, a voglia ca fish-chi.

S'u mbrìastu fossa buonu, i genti si mbristàvan'i muglièri.

Sh-chètta a ligni, mariitàta a fraschi.

Senza santi 'un si và 'mparavisu.

Senza sordi 'un si nni càntani missi.

Si arriddùttu ccu ri pièri ara cìnnira.

Si riciar'u piccàtu e no u piccatùru.

Si spagna c'u culu c'arròbar'a cammìsa.

Si vu campàri aru munnu cuntìentu chilli ca viri viri e chilli ca sìenti sìenti.

Si vu fricàri u tua vicìnu, cùrcati prìestu e gàzati prìest'a matina.

Simu nati grupàti p'un murìri sc-cattàti.

Spragna a tina quannu ghè chjna.

Sputa c'annumìni.

Tena setti spirdi cum'i gatti.

Ti pìerdi ghintra nu bicchìer'i gacqua.

Ti si ricùatu curu culu ruttu e senza ciràsi.

Tìeni a cura i paglia.

Trippa chjna canta no cammisa netta.

U bisùognu mparar'a via.

U canu mùzzica sempri aru shtrazzàtu.

U fissa parra sempri u primu.

U suvìerchiu rùppari u cuvìerchiu.

U patrùnu ira màndria risìari a ricòtta.

U pisciu puzza ira capa.

U pùarcu roppu c'a mangiàtu arrùazzular'u scifu.

U riàvulu 'un tena pìacuri e si vìnnir'a lana.

U scarpàru camìna sempri ccuri scarpi rutti.

U scarpàru tic tic sempri pòveru e maj riccu.

U Signùri chiùra na porta e gàpara nu purtùnu.

U sùriciu ha dittu ara nucia, rùnami tìampu ca ti rumpu.

'un c'è pizzintìa senza rifètti.

'un mìntiri troppa carn'aru fùacu ca si vruscia.

'un sì pisciu i fari broru.

'unn è lignu ppi fari crucifìssi.

'unn'apprittàri u canu ca rorma.

Vala cchiù na bona parola ca cìantu lignàti.

Visignànu visignùsu senza chiòviri ci sta 'mbusu, ccu nu tùoccu i campàna ghè sciullàtu Visignànu.

Vòr'a vutta chijna e a muglièra 'mbriaca.

Vu mmitàri amici ccu carn'i vogu e lignu i ficu?


Fonti bibliografiche